تکثیر گیاهان از ریشه درخت

تکثیر گیاهان از ریشه (قلمه زنی) یک فرآیند ساده و سریع رشد و جوانه زنی است که در کل نادیده گرفته شده است.

مدت ها پیش در سال ۱۶۶۲، آقای جان ایولین در کتاب مشهور خود تحت عنوان «درختان ناحیه جنگلی» از امکان بجای گذاشتن برخی از ریشه های درختان (درختانی که کنده میشد) جهت پدید آمدن درختانی جدید خبر داد.

در سال ۱۷۳۱ آقای فلیپ میلر در دیکشنری باغبانی خود به توصیف تکثیر درختانی خاص از قلمه های ریشه به عنوان عملی دیرینه در میان باغبانان پرداخت.

از آن زمان، گرچه این اقدام به اثبات رسید که میتوان به این شیوه به تکثیر درختان پرداخت.

اما جز در مواردی خاص و در تعداد کمی از گیاهان علفی، این تکنیک هرگز متداول و پذیرفته نشد.

این تکنیک ظاهراَ بیشتر به این دلیل نادیده گرفته شده است که راجع به موفقیت این شیوه اطمینان و یقین وجود ندارد.

اما چنین تکنیکی باید رایج شود چرا که درختان و گیاهان بسیار زیادی وجود دارد.

که میتوان آنها را از مقدار بسیار کوچک از ماده گیاهی تکثیر شونده تولید کرد.

بنابراین لازم است که ویژگیهای مناسب این نوع باززایی را برگزید.

سیستمی را تعریف کرد که نسبت بیشتر عدم قطعیت و اطمینان به این شیوه را از بین ببرد.

 

دسته بندی گیاهان بر اساس نوع تکثیر

  • گیاهانی که از ریشه تکثیر میشوند.
  • گیاهانی که (ظاهراَ ) این طور نیست.

گیاهی که میتواند جوانه شاخه ای نابجا، روی ریشه های خود تولید کند.

باید جهت تکثیر از قلمه های ریشه ای مناسب باشد.

گرچه در نهایت لزومی به شناسایی توانایی یک گیاه کاملاَ جدید نیست.

زمانی که گیاهان گوناگونی که قادر به تولید جوانه های نابجا روی ریشه های خود هستند.

را دسته بندی کردیم دیده میشود که پاسخ ها یا واکنشهای گیاهی متفاوت است.

بعضی از گیاهان جوانه را به عنوان فرآیند رشد طبیعی روی ریشه های خود ایجاد میکنند.

درحالی که دیگر آنها نیازمند چند عامل دیگر هستند تا جوانه زنی را تحریک کند.

بعضی از آنها دارای جوانه هایی هستند که درازمیشوند و گسترش یافته و به عنوان شاخه هایی رشد میکند.

جوانه دیگر گیاهان بدین شیوه رشد نمیکند.

 

سه راه مناسب تکثیر از طریق ریشه وجود دارد

پا جوش برداری طبیعی وتقسیم قسمت بندی گیاه.

پاجوشهایی از ریشه های درهم نرفته و مجزا.

قلمه ریشه با هورمون ریشه زا.

زمانی که گیاهی کنده میشود قطعاَ ریشه هایی جای آن باقی میماند در خاک دست نخورده باقی میماند .

در اواخر زمستان و بهار بعد، این ریشه ها در صورت توانایی گیاه پاجوشهایی را ایجاد میکند.

این پاجوش میتوان در صورت اجازه دادن برای شکل گیری، جدا کرد و در اواخر دوره رشد مجدداَ کاشت.

گیاهانی که اوقات با این شیوه تکثیر میشوند.

عبارتند از سماق ها، اقاقیای معمولی، عرعر، تمشک و … .

اما بیشتر گیاهانی که با این شیوه باززایی میشوند را همچنین میتوان با شیوه نسبتاَ ساده از قلمه های ریشه تکثیر کرد.

از آن جایی که شیوه دوم استفاده بهتری از فضا دارد تکنیک قبلی زیاد مورد استفاده قرار نمیگیرد.

 

پاجوش برداری طبیعی

پاجوش برداری طبیعی در برخی از گیاهان مثل یاس ها و گیلاس ها روی میدهد.

این گیاهان شاخه های مجزایی را رشد میدهند که خود دارای سیستم ریشه ای خاص خود هستند.

در اواخر دوره رشد ریشه های پاجوش گیاه مادر را قطع کنید و به آن اجاده دهید که ریشه کرده و برقرار شود.

بعد از چند هفته، پاجوش را جدا کرده و قلمه بزنید.

در صورتی که گیاهی پیوندی مثل رز پاجوش بزند.

باید آن را فوراَ و به طور کامل جدا کرد در صورتی که این عمل صورت نگیرد ، گیاه پیوندی تضعیف میشود.

چرا که پاجوش از پایه پیوندی است نه از واریته کشت شده.

 

پاجوشهایی که از ریشه دست نخورده
  • در هنگام پاییز اطراف گیاه مناسب را به طور عمیق بکنید، اطمینان یابید که تمام ریشه ها کاملا از وسط جدا شوند.
  • تنها گیاه را بردارید و ریشه ها را به صورت دست نخورده در زمین باقی بگذارید تابه گیاهانی جدید تبدیل شوند.
  • این پاجوش ها را در انتها دوره رشد جابه جا کنید .

 

زمان جداکردن قلمه های ریشه

هنگام تکثیر گیاهان از قلمه های ریشه بسیار حیاتی است.

که توجه داشته باشیم که چگونه تغییرات فصلی بر توانایی قلمه های ریشه جهت تولید جوانه های ساقه ای تاثیر میگذارد.

موضوع زراعی نامنظم (در فصل زراعی یا خارج از آن) ظاهراَ تا اواسط قرن بیستم در واقع مورد بی توجهی قرار گرفته است.

اما تحقیق اخیر ثابت کرده است که تغییر در توانایی ریشه جهت تولید جوانه های ساقه ای وجود دارد.

زمانی که عکس العمل گیاه به وسیله تاثیرات فصلی معکوس و مخالف بازداشته شود، تکثیر آن بی معنی است.

این تغییر در توانایی تکثیر است که احتمالاَ این بی اعتمادی را به وجود آورده است.

که باعث شده است که تکثیر گیاهان با کمک قلمه های ریشه ای در واقع به وسیله تقربیاَ تمام باغبانان گرفته شود.

بنابراین لازم است تعیین کنیم که آیا گیاهی که از آن قلمه های ریشه جدا میشود.

دارای پاسخهای فصلی متفاوت است و در صورتی که این چنین است، بهترین زمان جدا کردن قلمه ها چه موقع است.

 

بهترین زمان جدا کردن قلمه ها

بدون توجه به راهنماییهای قبلی، تمایل طبیعی باغبان باید در جهت جدا کردن چنین قلمه هایی در فصل رشد باشد.

اما تجربه نشان داده است که این مرحله، موفقیت چندانی حاصل نمیکند.

گرچه در صورتی که قلمه ها در اوایل خیلی زود و در اواخر فصل جدا شوند گاهی اوقات نتایج بهتر میشود.

گیاهان بسیار کمی وجود دارند که میتوانند در هر زمانی از سال گیاهان جدید به همان خوبی گیاه اول را تولید کنند.

اما این گیاهان نسبتاَ غیر رایج هستند.

شاید بهترین مثال ترب اسبی است که با این ویژگی میتواند خود را به علف هرز مهلکی تبدیل کند.

زمانی که ریشه ها جدا میشود، این گیاه قادر به برقراری گیاهی جدید از هر قطعه ریشه است.

در واقع تمام دیگر گیاهان، پاسخهای فصلی از خود نشان میدهند.

 

تکثیر در دوره خواب گیاه

مشاهدات اولیه حاکی از این بود که گیاهان در طی زمستان از بیشترین موقعیت جهت تکثیر برخوردارند.

اماتجربه نشان داده است که، گرچه این موضوع معمولاَ برای گیاهان چوبی (خشبی) صحت دارد.

اما زمان واقعی زمستان نیست بلکه دوره خفتگی یا رکود گیاه است.

بسیاری از گیاهان علفی به خصوص  گیاهان کوهی لزوماَ در طی زمستان خواب نیستند.

برخی از گیاهان کوهی مثل شقایق نعمائی، رشد خود را در سال جدید شروع میکنند.

در صورتی که قلمه ریشه بعد از این دوره جدا شود، جواب نمیدهد.

موفقیت تنها در دوره خواب گیاه حاصل میشود که این دوره در اواخر تابستان یا اوایل پاییز است.

گرچه تکثیر با قلمه ریشه در دوره خواب گیاه از احتمال موفقیت برخوردار است.

بهتر این است که در نیمه این دوره صورت گیرد.

چرا که هنگامی که دوره خواب گیاه هنوز در حال پیشرفت است یا زمانی که در حال به اتمام رسیدن است.

ممکن است حداکثر عکس العمل یا پاسخ گیاه حاصل نشود.

 

آماده سازی گیاه برای تکثیر

قبل تکثیر با قلمه ریشه، ترجیحاَ بهتر است که خود گیاه مادر را آماده کنید.

به طوری که ریشه هایی را تولید کند که از توانایی بالایی جهت باززایی جوانه ساقه و تولید گیاهان جدید برخوردار باشند.

این توانایی تولید جوانه نابجایی ساقه روی ریشه قطع شده در بسیاری از گیاهان دیده میشود.

اما میتوان آن را اصلاح کرد.

قبل از دوره رشد گیا ، گیاه سالمی را بکنید و قسمت بالای گیاه را قطع کنید.

سیستم ریشه آن را با قطع ریشه هایی در نزدیکی تاج گیاه کاهش دهید.

این عمل را با استفاده از چاقو انجام دهید. آن گاه گیاه را به زمین برگردانید.

 

هرس و شاخه زنی در تکثیر گیاه

هرس و شاخه زنی گیاه، تعادل طبیعی ریشه، شاخه گیاه را درهم میریزد.

در طی دوره با فصل بعد از آن به شدت رشد میکند تا گیاه را به حالت تعادل معمولی بین ریشه و شاخه برگرداند.

در نتیجه این عمل، ریشه شاداب و با نشاطی که به سرعت در حال رشد هستند.

توانایی بسیار زیادی را جهت تولید جوانه ساقه از خود نشان میدهند.

ریشه ها در آغاز فصل از سریع ترین رشد برخور دارند.

با پیش رفتن فصل میزان رشد آنها به تدریج کاهش مییابد تا زمانی که فصل رکود (دوره خفتگی) میسد.

که در آن هنگام رشد آن کاملاَ متوقف میشود.

با این نکته، هر ریشه ای که رشد خود را در بهار شروع کند در آن هنگام از سریع ترین رشد برخوردار است.

از بیشترین توانایی برای تولید جوانه ساقه برخوردار است.

 

جدا سازی ریشه و قلمه زنی

بنابراین در صورتی که ریشه بسیار زیادی در دسترس است، بهتر است تا قلمه ریشه را تنها از قسمت بالای ریشه جدا کنیم.

جایی که در اوایل بهار شروع به رشد میکند.

برای به دست آوردن ماده قلمه، گیاه مادر را بکنید و هرگونه رشد قسمت بالای گیاه را کوتاه کنید (شاخه آن را هرس کنید).

آن را در سطلی از آب بشویید تا خاک آن پاک شود و یا آن را با شلنگ آب شستشو دهید.

بعد از آن است که میتوان ریشه جوان که مناسب تکثیر هستند را شناسایی و مجزا کرد.

این ریشه ها را در نزدیکی تاج درخت ببرید به طوری که در زوایای قائمه با ریشه قرار گیرد آنها را قطع کنید و گیاه مادر را به باغ برگردانید.

ریشه های ریز و ظریف را با برش به صورت کج جدا کرده و دور بریزید.

همه ریشه های افشان جانب گیاه را قطع کنید تا در دست گرفتن و کشت گیاه بعد از آن آسان شود.

جدا کردن ریشه ها از گیاه مادر جهت تکثیر از تاثیر مازاد هرس کردن ریشه ها نیز برخورداز بوده است.

رشد ریشه بیشتر در جهت تکثیر در دوره بعدی تکثیر فراهم میکند.

 

خلاصه مراحل تکثیر

  • در دوره خواب، گیاهی سالم را از زمین بکنید.
  • قسمت بالای گیاه را قطع کنید و ریشه ها را تکان دهید تا خاک اضافی آن بریزد.
  • ریشه ها را در سطلی از آب ویا با شیلنگ آب بشویید.
  • ریشه ها را با استفاده از چاقویی تیز از نزدیکی طوقه گیاه قطع کنید.
  • گیاه را به محل آن در باغ برگردانید.
  • به گیاه اجازه دهید تا در دوره ی رشد دوباره برقرار شود و به گیاهی جدید تبدیل شود.

 

اندازه قلمه ریشه

اندازه قلمه ریشه در صورتی که تنها یک قلمه از هر ریشه جدا شود زیاد مهم نیست.

اما در مورد ریشه هایی که به آسانی باززایی میکنند و از آن میتوان بیش از یک قلمه جدا کرد.

اندازه ایده آل قلمه ریشه بسیار مهم میشود.

بنابراین ضروری است که حداقل اندازه را برای قلمه ریشه اختصاص دهیم.

طوری که حداکثر استفاده را بتوان از ریشه موجود برد. اندازه قلمه ریشه به دو عامل بستگی دارد.

نخست قلمه نیازمند غذای کافی جهت شروع و رشد جوانه ساقه تا مرحله ای است که هر آن برگهای سبزی را تولید کند و بتواند خود را حمایت کند.

دوم آن که قلمه نیازمند ذخایر غذایی کافی جهت حمایت از خود در حالی است که این فرایند باززایی در حال پیش روی است.

بنابراین اندازه قلمه را میزان باززایی و بقاء تحت تاثیر قرار میدهند.

میزان سهم باززایی بستگی به مدت زمانی دارد که درآن قلمه باززایی میکند.

این مدت زمان به دمایی بستگی دارد که درآن قلمه تکثیر میشود.

هر چه محیط گرمترباشد ساقه با سرعت بیشتری رشد میکند.

 

قلمه زنی جهت تکثیر گیاه

قلمه ریشه ای که در هنگام زمستان جدا شده و در زمینی باز و آزاد کاشته میشود تا ماه اردیبهشت شاخه نمیزند.

اما در صورتی که در دمای ۱۸ تا ۲۴ درجه سانتیگراد در دستگاه تکثیر قرار داده شود.

حدوداَ بعد از ۴ هفته به خوبی باززایی میکند.

میزان ذخایرغذایی مورد نیاز برای بقای گیاه دراین دو محیط با دماهای متفاوت به شدت متغیر است.

اما میزان سهم باززایی مورد نیاز بدون وابستگی به دمای محیط تکثیر باقی میماند.

بنابراین ارزیابی سر انگشتی جهت اندازه قلمه ریشه بر اساس عامل متغیر دما است.

هنگامی که ریشه گیاه یک سال قبل از جدا کردن قلمه هرس شده باشند.

همه ریشه ها رشد یک ساله ای را نشان میدهند و این چنین تقریباَ از ضخامت یکسانی برخوردارند.

بنابراین طول قلمه تحت تاثیر قرار نمیگیرد.

قلمه در محیط روباز باید حداقل ده سانتیمتر طول داشته باشند.

به این دلیل بقایی به مدت ۱۶ هفته است.

شاسی سرد، گلخانه سرد، محیطی گرمتر را فراهم میکند و باززایی در حدود ۸ هفته روی میدهد.

این چنین به سهم بقای کمتری نیاز است و قلمه تنها نیازمند ۳۰ سانتی متر طول است.

در گلخانه گرم ۱۸ تا ۲۴ درجه سانتی گراد (۶۵تا ۷۵ درجه فارنهایت) یا دستگاه تکثیر مدت زمان باززایی به ۴ هفته کاهش مییابد.

که زمان بقاء و ذخایر موردنیاز به نصف میرسد که دراین محیط نیز قلمه ریشه تنها نیازمند حدوداَ ۵/۲ سانتیمتر دراز است.

 

تنها روش تشخیص سر و ته قلمه ریشه

زمان تکثیر گیاهان از قلمه ریشه ها بسیار مهم است که قطب گرایی قلمه را شناسایی کنید.

یعنی قلمه دارای سر و ته باشد.

بنابراین باید به طور صحیح و راست کاشته شود.

بیشتر مردم پیشنهاد میکنند که قلمه ریشه باید به طور افقی کاشه شود چرا که قلمه ها به صورتی ایجاد شده اند که نمیتوان سر و ته آن را تشخیص داد.

هیچ شیوه دیگری نیست که با آن بتوان قطب گرایی قلمه را شناسایی کرد.

چرا که ریشه ها نه برگ دارند و نه جوانه جانبی.

اما قلمه ساقه روی جوانب خود (به طور افقی) کاشته نمیشوند.

بنابراین عاقلانه نیست که از قلمه ریشه انتظار داشته باشیم این گونه رشد کنند.

مهم نیست که ریشه آنها بعد از آن درچه جهتی رشد کنند به شرط این که قلمه ها به صورت عمود در جهت درست کاشته میشوند.

معمولاَ تا حداکثر میزان رشد میکنند به شرط این که قلمه ها از گیاهی سالم جدا شده باشند و شرایط مناسب جهت رشد آنها فراهم شده باشد.

 

شانس قلمه افقی برای تکثیر

قلمه هایی که به بغل (به طور افقی) کاشته میشوند به ندرت از موفقیتی بیش از ۴۰% برخوردارند.

برای شناسایی سر ریشه (که نزدیک ترین قسمت به طوقه گیاه است) به طوری که بتوان آن را مستقیماَ در جهت بالا کاشت.

یک برش همواره به صورت زوایایی قائمه روی ریشه، قسمتی از ریشه که از گیاه مادر جدا شده است با استفاده از برشی مایل و کج ، قطعه ای نازک رااز ته قلمه جدا کنید.

همیشه ریشه ها را بدین شیوه برش دهید تا با هر اتفاقی که بعد از آن برای قلمه ریشه پیش بیاید.

همیشه ریشه ها را بدین شیوه برش دهید تا با هر اتفاقی که بعد از آن برای قلمه ریشه بیاید بتوان قطب گرایی صحیح آن را شناسایی کرد.

این چنین اطمینان داشته باشید که قلمه در جهت درست کاشته شده است.

 

خلاصه تامین ماده گیاهی ریشه جهت قلمه زنی

  • در اواسط دوره خواب (رکود) گیاه ، آن را بیرون آورید و همه قسمتهای بالای آن را قطع کنید.
  • ریشه ها را بشویید آن گاه ریشه جوان را در نزدیکی طوقه قطع کنید و دور بریزید.
  • گیاه را به محل معمول آن در باغ برگردانید.
  • ریشه های جانبی افشانه ای روی ریشه های جوان آسیب ندیده را قطع کنید.
  • یک برش با زوایه ۹۰ درجه در جایی از ریشه که از گیاه مادر جدا شده است ایجاد کنید.
  • انتهای ریشه نازک و ظریف را در طولی مناسب قطع کنید این عمل را با استفاده از برشی مایل انجام دهید.

  

درباره مدیریت سایت

× ثبت سفارش